टायरमा जमेको पानीमा यसको बासस्थान हुने बताउदै उनले थपे, ‘ग्यारेज र टायर पसल जताजतै छन्, बाहिर खुल्ला ठाउँमा राखिएको टायर भित्र पानी जमेको हुन्छ, तर त्यसलाई हामीले हटाउदैनौ, अनि लामखुट्टेले त्यही फुल पारेर बच्चा हुर्काउछ ।’ जलवायु परिवर्तनका कारण पनि लामखुट्टेको संख्या जिल्लामा बढेको र डेंगुको संक्रमण फैलिएको उनको भनाइ छ । यसबर्ष बर्षापनि अत्याधिक भएको र धेरै ठाउँमा पानी जमेकाले लामखुट्टेको संख्या बढेको र संक्रमण दर पनि बृद्धि भएको हुनसक्ने उनको अनुमान छ ।

डेंगु संक्रमण कसरी हुन्छ ?

स्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार डेंगु ‘एडिस एजेप्टी’ प्रजातिको पोथी लामखुट्टेको टोकाईबाट हुने भाइरल इन्फेक्सन हो । यी लामखुट्टे मानव आवास र वरपर पाइन्छ । लामखुट्टेले डेंगु संक्रमित व्यक्तिलाई टोक्दा त्यो भाइरस लामखुट्टेमा सर्छ र संक्रमित लामखुट्टेले टोकेको अन्य व्यक्तिलाई पनि यो संक्रमण हुन्छ । संक्रमित व्यक्तिबाट अर्काे व्यक्तिमा भने यो रोग नसर्ने कार्यालयका दानी बताउछन् । उनका अनुसार यो लामखुट्टेको जीवनकाल ३० दिनको मात्र हुन्छ ।

सो अवधीमा एउटा लामखुट्टेले आठ सय वटा अण्डा पार्छ । संक्रमित लामखुट्टेले पारेको अण्डाबाट निस्कने सबै लामखुट्टे संक्रमित हुन्छन् । र ती लामखुट्टले टोकेपछि मानिसमा संक्रमण हुन्छ । यी लामखुट्टे फुल पारेको क्षेत्रको सय मिटर वरपर मात्र केन्द्रित रहने बताइएको छ । दिउँसोको समयमा यिनीहरु बढी संक्रिय हुने कार्यालयले जनाएको छ ।

लक्षणहरु के के हुन् ?

डेंगु संक्रमण भएका व्यक्तिमा प्राय उच्च ज्वरो (१०४ डिग्री फारेनहाइटसम्म) देखिन्छ । आँखाको गेडी दुख्नु, बेस्सरी टाउको दुख्नु, वाकवाकी लाग्नु, मांशपेशी हड्डी तथा जोर्नी बेस्सरी दुख्नु, शरिरका ग्रन्थीहरु सुन्निनु र छाला रातो हुनुका साथै छालामा डावर आउनु यसका लक्षण हुन् । डेंगु संक्रमण भए नभएको रगत परिक्षणबाट थाहा हुने कार्यालयले जनाएको छ ।

कसरी बच्ने ?

डेंगु रोगको कुनै ठेट उपचार नभएको स्वास्थ्य कार्यालयका जनस्वास्थ्य निरिक्षक दानी बताउछन् । ‘बिरामीमा देखिएको लक्षण अनुसार सर्पाेटिभ औषधी चलाउने हो तर डेंगुकै कुनै ठेट औषधी उपचार भने हुदैन,’ उनले भने । लामखुट्टेको बासस्थान खोज्ने र नष्ट गर्ने तथा सरसफाइमा बिशेष ध्यान दिनु नै डेंगुबाट बच्ने मुख्य उपाय भएको उनले बताए ।

घरको झ्याल ढोकामा लामखुट्टे नछिर्ने जाली हाल्न, लामो वाहुला भएको लुगा लगाउन, घरवरपर भएका पानी जम्न सक्ने पुराना टायर, वाल्टी वा ब्यारेल हटाउन पनि उनले आग्रह गरेका छन् । हप्तामा कम्तिमा एक पटक घरवरपरको गमलाको प्लेट, फुलदानी, कुलर, खाली कन्टेनरहरु र पुराना टायरलाई सफा गर्न पनि उनले सुझाव दिएका छन् ।

डेंगुका लक्षण देखिएमा नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा गएर स्वास्थ्य परिक्षण गराउन समेत उनले आग्रह गरेका छन् । डेंगु नियन्त्रणमा सक्रिय हुन आग्रह गर्दै जिल्लाका सबै पालिकाहरुलाइ पत्राचार गरिसकेको उनले बताए । पालिकामा लामखुट्टेको बासस्थान खोज र नष्ट गर अभियान संचालन भइरहेको उनले जानकारी दिए ।